We leven in een tijd waarin producten steeds sneller kapotgaan of onrepareerbaar zijn. Een kapotte batterij? Nieuw toestel kopen. Wasmachine stuk? Goedkoper om een nieuwe te kopen dan te repareren. De Europese Unie wil hier verandering in brengen met het recht op reparatie. In dit artikel leggen we uit wat de huidige regels zijn en wat er gaat veranderen.
Wat is het recht op reparatie?
Het recht op reparatie (Right to Repair) is een beweging en juridisch initiatief dat ervoor moet zorgen dat consumenten hun producten kunnen en mogen laten repareren — door de fabrikant, een onafhankelijke reparateur, of zelf. Het doel is het verminderen van elektronisch afval en het bevorderen van een circulaire economie.
Huidige regels in Nederland
Op dit moment heb je als consument in Nederland al de volgende rechten die verband houden met reparatie:
- Wettelijke garantie (art. 7:17 BW) — Producten moeten voldoen aan de redelijke verwachting. Gaat een product binnen de verwachte levensduur kapot, dan heb je recht op reparatie of vervanging.
- Keuze tussen reparatie en vervanging — Als consument mag je in eerste instantie kiezen of je reparatie of vervanging wilt, tenzij een van beide onredelijk is.
- Bewijslast bij de verkoper — Binnen 2 jaar na aankoop wordt aangenomen dat een gebrek al bestond bij levering.
De Europese Richtlijn Recht op Reparatie
In 2024 heeft het Europees Parlement de Richtlijn betreffende het recht op reparatie aangenomen. De EU-lidstaten, waaronder Nederland, moeten deze richtlijn omzetten in nationale wetgeving. De belangrijkste elementen:
- Reparatieverplichting na de garantie — Fabrikanten worden verplicht om reparaties aan te bieden, ook na het verlopen van de wettelijke garantie. Dit geldt voor producten waarvoor EU-repareerbaarheidseisen bestaan (wasmachines, vaatwassers, koelkasten, stofzuigers, smartphones, tablets, etc.).
- Beschikbaarheid van onderdelen — Fabrikanten moeten reserveonderdelen en reparatie-informatie beschikbaar stellen tegen redelijke prijzen.
- Europees reparatie-informatieplatform — Er komt een online platform waar consumenten reparateurs in hun buurt kunnen vinden.
- Verlengde garantie bij reparatie — Als een product binnen de garantie wordt gerepareerd, wordt de garantieperiode met 12 maanden verlengd voor het gerepareerde onderdeel.
- Verbod op software-blokkering — Fabrikanten mogen reparatie door onafhankelijke reparateurs niet onmogelijk maken via software of speciale gereedschappen.
Ecodesign-verordening: repareerbaarheid als eis
Naast het recht op reparatie stelt de EU via de Ecodesign-verordening eisen aan de repareerbaarheid van producten. Dit betekent dat fabrikanten producten zo moeten ontwerpen dat ze repareerbaar zijn. Voor steeds meer productcategorieën gelden minimale eisen voor:
- Beschikbaarheid van reserveonderdelen (minimaal 7-10 jaar na het uit productie nemen)
- Toegankelijkheid van reparatie-instructies
- Mogelijkheid om onderdelen te vervangen zonder speciaal gereedschap
- Een repareerbaarheidsscore die verplicht op het product of de verpakking moet staan (vergelijkbaar met het energielabel)
Wat kun je nu al doen?
In afwachting van de volledige implementatie van de nieuwe regels, kun je nu al deze stappen nemen:
- Beroep je op de wettelijke garantie — Ga niet akkoord met "de garantie is verlopen" als het product niet aan de redelijke verwachting voldoet.
- Kies voor reparatie — Zoek een Repair Café in je buurt of een onafhankelijke reparateur. Dit is vaak goedkoper en beter voor het milieu.
- Check de repareerbaarheidsscore — Steeds meer producten (vooral smartphones en laptops) tonen een repareerbaarheidsscore. Kies voor producten met een hoge score.
- Bewaar documentatie — Bonnetje, bestelbevestiging en correspondentie zijn essentieel als je een beroep wilt doen op je rechten.
Veelgestelde vragen
Wanneer gaan de nieuwe regels in?
De EU-richtlijn moet uiterlijk in 2026 zijn omgezet in nationale wetgeving. Sommige ecodesign-regels gelden al eerder voor specifieke productcategorieën. Check Rijksoverheid.nl voor de actuele stand van zaken in Nederland.
Geldt het recht op reparatie voor alle producten?
De reparatieverplichting geldt voorlopig voor producten waarvoor specifieke EU-ecodesign- of energie-etiketteringsregels bestaan. De verwachting is dat de lijst van producten in de toekomst wordt uitgebreid.
Mag een fabrikant reparatie door derden blokkeren?
Onder de nieuwe regels niet meer. Fabrikanten mogen geen technische, contractuele of softwarematige barrières opwerpen die reparatie door onafhankelijke reparateurs of consumenten belemmeren.
Waar kan ik meer informatie vinden?
Bezoek ConsuWijzer voor je huidige rechten, en Repair.eu voor informatie over de Europese recht-op-reparatie-beweging. Het Europees Consumenten Centrum biedt informatie over grensoverschrijdende garantiekwesties.